Ο Γνωστικισμός δέχεται τρείς τύπους ανθρώπων:

  1. Τους υλικούς (δεμένους με την ύλη, την πηγή του Κακού)
  2. Τους ψυχικούς (δεμένους με την ψυχή και εν μέρει λυτρωμένους από το Κακό)
  3. Τους πνευματικούς, (που μπορούν να επιστρέψουν στο Πλήρωμα εάν επιτύχουν τη Γνώση και κατορθώσουν να δουν το φως).

Δύο αρχετυπικοί μύθοι συγκροτούν τον  Γνωστικισμό.  Ο μύθος της πτώσης του πνεύματος στον υλικό κόσμο, η οποία έχει ως αποτέλεσμα ο άνθρωπος να μη θυμάται την θεία καταγωγή του και να χάσει την επαφή με το θείο κόσμο. Ο  μύθος του πρωταρχικού ανδρόγυνου, ως απώτατου γεννήτορα όλης της Ανθρωπότητας. Ο Ανδρόγυνος διαχωρίστηκε στα δύο (διασπώντας την αρχική εικόνα του Θεού) και έτσι δημιούργησε την ανάγκη της επανένωσης των φύλων. Αυτόν τον μύθο τον βρίσκουμε στο πλατωνικό Συμπόσιο (189D-191A) εκφρασμένο από τον Αριστοφάνη.

Η   Γ ν ω σ τ ι κ ή   Θ ε ω ρ ί α

Από το Άγνωστο και ακατανόητο, τον Κύκλο, προήλθε η μοναδική ζωή, ο Πατέρας, η εντός του κύκλου στιγμή, η αρχή της εκδήλωσης. Στη μεγάλη απόρροια, το ένα έγινε δύο. Η Εύα δημιουργήθηκε από τον Αδάμ-Κάδμον. Αυτή ήταν η πρώτη μητέρα, το απέραντο βάθος, η άβυσσος, ο κόλπος κάθε ζωής, το «Πλήρωμα» ή το πλήρες κατά την πρώτη έννοια του όρου. Αυτή η κατάσταση συμβολίζεται με τον κύκλο διαιρεμένο στα δύο.

Από το δύο γεννήθηκε ένας Υιός, ο τρίτος Λόγος, συμπληρώνοντας στον άμορφο κόσμο την αντανάκλαση των τριών όψεων εντός της μονάδας (τρίγωνο εντός του κύκλου). Η στιγμή εντός του κύκλου ή το τρίγωνο συμβολίζει την υπέρτατη αιτία που εκδηλώνεται σε τρία και σχηματίζει την ανώτερη οικουμενική Τετρακτύ. Ένα άλλο σύμβολο του Γνωστικισμού, ο σταυρός μέσα στον κύκλο είναι το βασίλειο του Πυρός, ο Υιός ο οποίος θα δώσει ζωή σε όλα τα όντα και θα γίνει με τη σειρά του ο Πατέρας των πάντων. Από το Πυρ γεννήθηκε ο κόσμος της μορφής διαιρεμένος σε ανώτερο, μεσαίο και κατώτερο πεδίο. Αυτή η αντανάκλαση των αρχέτυπων μορφών μέσα στην κατώτατη ύλη μας δίδει τον κόσμο των αισθητών μορφών και είναι ο Υιός της θυγατρός ο οποίος ήταν πατέρας κατά σειρά των κατώτατων κόσμων των αισθητών μορφών. Αυτός είναι ο Δημιουργός, ή Ιαλδαβαώθ και νοείται ως κακός! Αυτά τα πεδία εκδήλωσης εικονογραφούνται από το Μεγάλο Στρόβιλο. Στη δίνη του εμφανίζονται οι διάφορες βαθμίδες των θεϊκών όντων, οι Συζυγίες ή Ζεύγη. Είναι οι ιεραρχίες των Αγγέλων που συντελούν στην ανοικοδόμηση του κόσμου από την πρωταρχική ουσία. Τα ζεύγη αυτά ονομάσθηκαν μεταγενέστερα «Αιώνες». Είναι Πατέρας και Μητέρα ταυτόχρονα.

Η οδός της απελευθέρωσης (άνοδος του Σύμπαντος και του Ανθρώπου) συντελείται διά της γεννήσεως του Χριστού του Υιού της Παρθένου Μαρίας ή του πρώτου ζεύγους. Αυτός ο αποσταλείς κήρυξ κρατά το μυστικό κύπελλο της διάνοιας για την απελευθέρωση του ανθρώπου. Είναι η Θεία Τριάδα που καθηλώθηκε στο Σταυρό (ή κατώτερη Τετρακτύ) και ένωσε την κατώτερη με την ανώτερη Τετρακτύ μετατρέποντας το  κατώτερο κύκλο εκδήλωσης σε τέλεια ένωση Πνεύματος και Υλης.